SSS – TASARIM

TASARIM

1- Endüstriyel Tasarım nedir?

Tasarım bir ürünün tümü veya bir parçası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütünü, ifade eder. Bir tasarımın koruma altına alınabilmesi için yenilik ve *ayırt edici niteliğe sahip olması gerekmektedir.

2- Ayırt edici nitelik nedir?

Bir tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olması, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile herhangi bir tasarımın yine bilgilenmiş kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılığın olması anlamındadır. Eğer böyle bir fark yoksa tasarım ayırt edici niteliğe sahip değildir.

Patent başvurusu niteliğinde olan tasarımlar bu tanımlamalar doğrultusunda korumaya sahip olmaktadır.

3- Tasarım tescili koruması nedir? Nasıl olur? Kapsamları nelerdir?

Tasarım başvurusu yapılan ürünler görselliği korumaktadır. Görselliği olan ürünün şekil ve biçimleri ürünün sağladığı teknik fayda da rol oynuyorsa bir başka deyişle bu ürün üzerinde şekil ve biçimlerinde değişiklikler yapıldığında teknik sağladığı fayda da eksiklik sağlıyorsa o halde sadece tasarım tescili ile teknik fayda ve tekel hakkı tanıyan faydalı model ve patent tescilleri ile aynı işlevi kendiliğinde sağlayabilecek özel durumlar da elde edilebilir. Çünkü Tasarım koruması üretim yöntemi, ürünün kullanım amacı, ürünün teknik faydaları ve ürünün fonksiyonel özellikleri gibi konuları kapsamamaktadır.

Tasarım tescili olan ürünler öncelikle ve sadece görsellik konusunda tekel hakkı tanımaktadır. Tasarım tescili olan ürünler, alternatif tüm renkleri ve tasarlanabilecek ebatları ve ölçüleri kapsayacak şekilde korumaktadır.  Tasarım tescili olan ürüne benzer bir ürünün tescil alabilmesi için tasarım tescili olan ürüne göre ayırt edici nitelikte farklılıkları olabilmesi gerekmektedir. Ayırt edicilik konusunda ki yorum Türk Patent Marka ve Kurumu uzmanlarının 554 Sayılı K.H.K çerçevesinde yapılmaktadır. Bu bağlamda tasarım koruma kapsamının belirlenmesi 554 Sayılı K.H.K 11 madde çerçevesinde şöyle ifade edilmiştir; Tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimle bariz benzerlik gösteren tasarımlar kapsam içindedir. Kıyaslanan tasarımların farklılıklarından çok ortak özelliklerine ağırlık verilir. Tasarımcının seçenek özgürlüğü dikkate alınır.

4- Tasarım koruması dışı haller nelerdir?

  • Teknik fonksiyonun gerçekleştirilmesinde tasarımcıya, tasarıma ilişkin özellik ve unsurlarda hiçbir seçenek özgürlüğü bırakmayan tasarımlar…
  • Tasarlanan veya tasarımın uygulandığı ürüne mekanik olarak monte edebilmek veya bağlayabilmek için ancak zorunlu biçim ve boyutlarda üretilebilen tasarımlar…

5- Tasarım patentinin koruma süresi ne kadardır?

Tasarım koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır. Tescilli tasarım her 5 yılda 5’er yıllık sürelerle 4 kez yenilenebilir.  Toplam koruma süresi: 5 yıl + 4 × 5 yıl = 25 yıldır.  25 yıl sonunda tekrar yenileme yapılamaz. Tasarım kamuya mâl olur.

6- Türkiye’de endüstriyel tasarımların korunması hakkında yetkili kurum hangisidir?

Türk Patent ve Marka Kurumu, kısa resmi adıyla TÜRKPATENT’dir.

7- Endüstriyel Tasarım patenti  ile Tasarım patenti arasındaki fark nedir?

Bir fark yoktur. Her iki isim de patent sektörünce ve TÜRKPATENT’de kullanılmaktadır.

8- Endüstriyel Tasarım araştırması nasıl yapılabilmektedir?

Başvuru öncesi yapılan araştırmada ürün adları girilerek örneğin tekstil, mobilya ya da daha da özelleştirerek palto, sandalye şeklinde anahtar kelimeler üzerinden ve şirketlerin, şahısların isimleri üzerinden ön araştırma yapılabilmektedir. Bu başvuruları TÜRKPATENT resmi internet sitesinde her ay 2 defa yayınlanmakta olan Tasarımlar Resmi Bültenleri’ne abone olarak takip etmek mümkün olabilmektedir.

9- Tasarım patenti hakkı ne zaman korunmaya başlar?

Tasarım başvurusu için başvuru evraklarının TÜRKPATENT’de  kayda alındığı tarih, saat ve dakika itibariyle koruma başlamaktadır. Ancak, başvurusu yapılan bir tasarım, başvuru aşamasında inceleme ve araştırma aşamalarından geçmektedir. Bu nedenle başvurusu yapılan tasarımın ticari zarara uğramaması için başvurunun TÜRKPATENT Resmi Tasarım Bülteni’nde ilana açılana kadar kullanılması halinde taklit mallar karşısında açılan davalarda  TÜRKPATENT’in resmi kararı, davaların nihai sonuç alınmasına neden olacaktır.

10- Tasarım tescili hangi hakları sağlar?

  • Tasarımın ekonomik faydalarından sadece tasarım hak sahibinin yararlanmasına imkân vererek, rakiplerine karşı ekonomik üstünlük kazandırmaktadır.
  • Mülkiyet hakkı sağlayan bir hak olarak devir alınabilir ve devir edilebilir.
  • Söz konusu tasarım üzerinden başkalarının (rakiplerin), yararlanmasını yasaklama hakkı sağlar.
  • Lisans verilmesi yoluyla başka kişilere hak tanıma imkânı verir. Böylece, tasarım hak sahibi tasarımını kendisi kullanırken, ekonomik bir yarar karşılığında ya da karşı lisanslar alınması karşılığında, başkalarına da söz konusu hakkı kullandırma hakkını elinde tutmuş olur.
  • Tüm dünyada olduğu gibi ticari bir prestij sebebidir.
  • Taklit edilmesi halinde hukuki her türlü yasal imkanın kullanılmasına imkân verir
  •  

11- Endüstriyel tasarımınız taklit ediliyorsa ne yapmak gerekir?

Tescilli bir tasarımınız 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında  kullanılıyorsa kanunda öngörülen hukuk davalarından birini açabilirsiniz. Dava için başvuracağınız merci, İhtisas Mahkemeleri olarak hizmet veren Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri’dir (FSHHM). Eğer bulunduğunuz ilde FSHHM yoksa Asliye Hukuk Mahkemeleri’ne başvurmanız gerekir

Tasarım hakkı sahibi tarafından üçüncü kişiler aleyhine açılacak hukuk davalarında yetkili mahkeme, davacının ikametgahının olduğu veya tecavüz fiilinin gerçekleştiği veya tecavüz fiilinin etkilerinin görüldüğü yerdeki mahkemedir.

Üçüncü kişiler tarafından tasarım başvurusu veya tasarım sahibi aleyhine açılacak davalarda yetkili mahkeme, davalının ikametgahının bulunduğu yerdeki mahkemedir. 

12- Bir Ülkede Tescil Edilen Endüstriyel Tasarımın Tüm Dünyada Geçerli Olacağı Düşüncesi Kamuoyunda Yaygındır? Bu Doğru Mudur? 

Bir ülkede tescil edilen Endüstriyel Tasarımın tüm dünyada geçerli olacağı düşüncesi tamamen yanlıştır. Türkiye’de başvurusu yapılan ve tescil edilen bir tasarım sadece Türkiye sınırları içinde söz konusu kanunun getirdiği koruma hakkından yararlanır. Bu nedenle, ayrıca koruması istenilen her ülkede, o ülkenin mevzuatına göre başvuruda bulunularak tescil ettirme imkanı vardır.

Lahey anlaşmasına katılım sonucunda Endüstriyel Tasarımların Uluslararası Tescilinin WIPO aracılığıyla yapılması sonucunda birden fazla ülkede tek bir ücretle, tek bir büro vasıtasıyla koruma sağlanabildiği gibi, Avrupa Topluluğu Tasarım Başvurusu (RCD) OAPI Tasarım Başvurusu (Afrika Birliğine üye ülkeler) ve doğrudan başvurular şeklinde olmaktadır.

13- Endüstriyel Tasarımın İtibarı Zarara Uğrarsa, Endüstriyel Tasarım Sahibi Tazminat İsteyebilir mi?

Tasarımdan doğan hakları tecavüze uğrayan tasarım hakkı sahibi, mahkemeden tecavüzün giderilmesini, maddi ve manevi zararın tazminini talep edebilir. Tasarımdan doğan haklara tecavüz eden tarafından tasarımın kötü şekilde üretimi veya uygun olmayan bir tarzda piyasaya sürülmesi sonucunda tasarımın itibarı zarara uğrarsa, tasarım hakkı sahibi bu nedenle ayrıca tazminat isteyebilir.

14- Üniversite mensuplarının yapmış oldukları tasarımların tescil hakkı kime aittir?

Yeni Sınai Mülkiyet Kanunu ile Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksekokullarda, üniversite mensuplarının bilimsel çalışma neticesinde oluşturdukları tasarımlar üzerindeki hakkın üniversitelere ait olduğu düzenlenmiştir. Üniversitenin ilgili tasarım üzerinde elde etmiş olduğu gelirin %50 sini öğretim elemanına vermesi gerekmektedir. 

15- Patentli bir ürün üzerinde geliştirmeler yapılarak yeni bir  patent tescili alınabilir mi?

Evet, alınabilmektedir.  Patentli bir ürün üzerinde patente konu olabilecek ikinci bir buluş yapılabilir. Geliştirilen  yeni buluşun da patent belgesi almaya hakkı vardır. Burada önemli olan detay  gereken koruma süresi içerisinde her iki patent sahibi de birbirlerinden izin almaksızın, birbirlerinin buluşlarını kullanamayacak olmasıdır.